KASALLIK

Narkolepsiya

Narkolepsiya — uyqu-uyg'oqlik regulyatsiyasining surunkali nevrologik buzilishi bo'lib, kun davomida o'ta uyqusiz holat va REM-uyqu fenomenlarining yotishdagi paydo bo'lishi bilan kechadi. 1-tip (kataplexiyali) — gipotalamusda gipokretin/oreksin neyronlarining autoimmun yo'qolishi (HLA-DQB1*06:02 bilan kuchli bog'liq), 2-tip — kataplexisiz. Aholining 0.02-0.05% ida uchraydi, asosan o'smirlik va yosh kishilikda boshlanadi. Klassik tetrada: 1) Kun davomida o'ta uyqusiz holat (eng erta va doimiy belgi) — to'satdan uxlab qolish (uyqu xurujlari). 2) Kataplexi (1-tip) — kuchli emotsiyalar (kulgi, hayrat) chaqirgan to'satdan mushak tonusining yo'qolishi, ong saqlanadi. 3) Uyqu falaji — uyg'onish/uxlashda harakat qila olmaslik. 4) Gipnogog/gipnopomik gallyutsinatsiyalar — uyga ketishda yoki uyg'onishda yorqin sensor sezgilar. Tashxis: polisomnografiya + kunduzgi uyqu testi (MSLT) — uyqu latentligi ≤8 daq, ≥2 SOREMP; CSF gipokretin <110 pg/ml (1-tip uchun spesifik). Davolash: stimulyatorlar (modafinil, solriamfetol, pitolisant), kataplexiyaga — natriy oksibat, antidepressantlar (venlafaksin, klomipramin); uyqu rejimi, planlangan kunduzi uxlash.