KASALLIK

Fibromiyalgiya

Fibromiyalgiya — keng tarqalgan surunkali tana og'rig'i, charchoq, uyqu buzilishi va kognitiv buzilishlar bilan kechuvchi sindrom. Yallig'lanishli emas, struktur shikastlanish yo'q — markaziy sezuvchanlik (markaziy sensitizatsiya) bilan bog'liq. Aholining 2-4% ida, ayollarda 7-9 marta ko'p, 30-50 yoshlarda eng ko'p. Patofiziologiya — markaziy asab tizimida og'riq protsessingining buzilishi (ko'tarilgan glutamat, kamaygan serotonin/dofamin, og'riq inhibitsiya yo'lining buzilishi); kichik tola neyropatiyasi 30-50% bemorlarda. Klinika: keng tarqalgan tana og'rig'i (3 oy+ davom etuvchi, tananing 4 ta zonasida); 18 ta tender point (eski ACR 1990); umumiy charchoq, energiya yetishmovchiligi; uyqu sifatining buzilishi (uxlab turganda dam olmaydi); kognitiv buzilishlar ("fibro fog" — diqqat, xotira buzilishi); bosh og'rig'i; IBS; uyqu apnoesi; depressiya/tashvish; Reynaud belgilari. Tashxis: ACR 2016 mezonlari — keng tarqalgan og'riq indeksi (WPI) + simptom og'irligi shkalasi (SS). Maxsus laboratoriya markeri yo'q — boshqa kasalliklarni istisno qilish (qalqonsimon, RA, SQYU). Davolash multimodal: hayot tarzi — kunlik aerobik mashqlar, uyqu gigienasi, stress menejmenti, CBT; dorilar — pregabalin, duloksetin, milnasipran, amitriptilin, gabapentin; opioidlar tavsiya etilmaydi.